Informujemy, że Pani/Pana dane osobowe są przetwarzane przez Fundację Instytut na Rzecz Kultury Prawnej Ordo Iuris z siedzibą w Warszawie przy ul. Zielnej 39, kod pocztowy 00-108 (administrator danych) w ramach utrzymywania stałego kontaktu z naszą Fundacją w związku z jej celami statutowymi, w szczególności poprzez informowanie o organizowanych akcjach społecznych. Podstawę prawną przetwarzania danych osobowych stanowi art. 6 ust. 1 lit. f rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (RODO).

Podanie danych jest dobrowolne, niemniej bez ich wskazania nie jest możliwa realizacja usługi newslettera. Informujemy, że przysługuje Pani/Panu prawo dostępu do treści swoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do przenoszenia danych, prawo wniesienia sprzeciwu wobec ich przetwarzania, a także prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego.

Korzystanie z newslettera jest bezterminowe. W każdej chwili przysługuje Pani/Panu prawo do wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania danych osobowych. W takim przypadku dane wprowadzone przez Pana/Panią w procesie rejestracji zostaną usunięte niezwłocznie po upływie okresu przedawnienia ewentualnych roszczeń i uprawnień przewidzianego w Kodeksie cywilnym.

Do Pani/Pana danych osobowych mogą mieć również dostęp podmioty świadczące na naszą rzecz usługi w szczególności hostingowe, informatyczne, drukarskie, wysyłkowe, płatnicze. prawnicze, księgowe, kadrowe.

Podane dane osobowe mogą być przetwarzane w sposób zautomatyzowany, w tym również w formie profilowania. Jednak decyzje dotyczące indywidualnej osoby, związane z tym przetwarzaniem nie będą zautomatyzowane.

W razie jakichkolwiek żądań, pytań lub wątpliwości co do przetwarzania Pani/Pana danych osobowych prosimy o kontakt z wyznaczonym przez nas Inspektorem Ochrony Danych pisząc na adres siedziby Fundacji: ul. Zielna 39, 00-108 Warszawa, z dopiskiem „Inspektor Ochrony Danych” lub na adres poczty elektronicznej iod@ordoiuris.pl

Przejdź do treści
PL | EN
Facebook Twitter Youtube

Ogólne założenia programu “Obywatele, Równość, Prawa i Wartości”

Data publikacji: 26.04.2019

Ogólne założenia programu “Obywatele, Równość, Prawa i Wartości”

2 maja 2018 roku Komisja wydała komunikat adresowany do Parlamentu i Rady, określający proponowane założenia wieloletnich ram finansowych na lata 2021-2027[1]. Komisja w komunikacie tym zaproponowała utworzenie nowego Funduszu o nazwie “Sprawiedliwość, Prawa i Wartości”, który miałby składać się z dwóch odrębnych programów, a mianowicie programu “Prawa i Wartości” oraz programu “Wymiar Sprawiedliwość”. Po przeprowadzeniu rocznych prac nad programem “Prawa i Wartości”, 17 kwietnia 2019 roku Parlament Europejski przyjął rezolucję ustawodawczą sprawie wniosku dotyczącego przyjęcia rozporządzenia ustanawiającego ten Program[2]. Przyjmując tę rezolucję Parlament Europejski zdecydował jednocześnie o dopisaniu do nazwy programu dwóch wyrazów, a mianowicie “Obywatele” oraz “Równość”.

W punkcie 2 wstępu do projektu rozporządzenia podkreśla się, że Program ma być odpowiedzią na narastający w Europie ekstremizm, radykalizm i podziały. W celu zwalczania tych negatywnych zjawisk projekt wyraża konieczność rozwijania obywatelstwa europejskiego oraz tożsamości europejskiej, jak i uświadamiania obywateli o przysługujących im prawach.

Najbardziej kontrowersyjnymi zapisami zarówno we wstępie do projektu, jak i w proponowanych przepisach rozporządzenia, są fragmenty odnoszące się do kwestii równości płci czy praw tzw. środowisk LGBTQI. Pierwotnie, Komisja w swoim wniosku zaproponowała, aby we wstępie do rozporządzenia umieścić zdanie “Równość kobiet i mężczyzn stanowi podstawową wartość i cel Unii Europejskiej”[3]. Neutralne wyrażenie “równość między kobietą i mężczyzną” zostało następnie zastąpione nacechowanym ideologicznie terminem „gender equality”, który zgodnie z definicją Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) odnosi się do tzw. płci społeczno-kulturowej[4]. Zastępując więc pierwotny termin skrajnie ideologicznym terminem “gender equality”, jednoznacznie sprzeciwiono się zawężaniu pojęcia płci jedynie do płci biologicznych.

W projekcie wstępu do rozporządzenia podkreśla się również, że “istnienie barier politycznych, strukturalnych i kulturowych stanowi przeszkodę dla osiągnięcia prawdziwej równości płci (“gender equality”)”[5] oraz że “propagowanie równości płci oraz aspektu płci[6] (“gender mainstreaming”) we wszystkich działaniach UE jest zatem jednym z jej głównych zadań, stanowi siłę napędową wzrostu gospodarczego i rozwoju społecznego i powinno być wspierane w ramach przedmiotowego programu”[7]. Przytoczony fragment potwierdza, że jednym z głównych założeń analizowanego programu ma być promowanie kwestii ideologicznych takich jak równość płci w rozumieniu płci społeczno-kulturowej, czy tzw. polityki równości płci. Polityka taka nieuchronnie wiąże się z zagrożeniem dla instytucji rodziny.

W kolejnym punkcie wstępu podkreśla się, że “Dzieci, osoby młode i inne grupy zagrożone, takie jak osoby LGBTQI i osoby niepełnosprawne, są również narażone na zwiększone ryzyko przemocy, w szczególności w relacjach rodzinnych i związkach”[8]. Autor projektu nie przytacza w tym miejscu żadnych badań potwierdzających powyższe twierdzenie, jakoby wymienione grupy były grupami najbardziej narażonymi na przemoc. Nie określa też, czym charakteryzuje się wspomniana przemoc w relacjach rodzinnych i intymnych oraz w jakim występuje nasileniu w porównaniu do przemocy występującej w innych obszarach społecznych. Faworyzując środowiska homoseksualne pomija on także zauważony m.in. przez Radę Europy problem narastających w Europie aktów wrogości, przemocy i wandalizmu skierowanych przeciwko chrześcijanom i ich miejscom kultu[9].

Zgodnie z tekstem projektu Program ma przy tym wspierać działania służące propagowaniu praw wymienionych grup oraz przyczyniać się do ich ochrony przed wszelkimi formami przemocy[10]. Uprzywilejowanie ww. grup społecznych można uznać za tzw. dyskryminację pozytywną, która według doktryny stosowana powinna być jedynie w ostateczności, ponieważ może stanowić poważne zagrożenie dla zasady równości[11]. Projektodawca nie wskazuje jednak, co było przyczyną uznania właśnie “osób LGBTQI”[12] za grupy szczególnie zagrożone i wymagające specjalnego traktowania, podczas gdy grupy prześladowanych chrześcijan nie zostały nawet wspomniane w rozporządzeniu.

Zasady funkcjonowania Programu – analiza części merytorycznej rozporządzenia

Program “Obywatele, Równość, Prawa i Wartości” składa się z czterech komponentów, Spełnienie wyznaczonych w nich celów ma być jednocześnie kryterium oceny danej organizacji w procesie klasyfikacji do udziału w programie. Komponenty te stanowią fundament procedury przyznawania finansowania w ramach programu, dlatego też wymagają szczególnej analizy.

Za cel pierwszego z komponentów, “Wartości Unii”, projekt rozporządzenia określa finansowanie organizacji promujących i działających na rzecz praworządności w państwach członkowskich[13]. Komponent ten nie pojawiał się we wcześniejszych wersjach projektu rozporządzenia. Został dodany do projektu dopiero w jego ostatecznej wersji, przyjętej przez Parlament Europejski.

Drugi z komponentów nosi nazwę “Równość, prawa i równość płci”. Jego celem jest przede wszystkim “propagowanie równości i zapobieganie nierównościom i dyskryminacji ze względu na płeć, rasę lub pochodzenie etniczne, religię lub światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną oraz ich zwalczanie”[14]. Już w tym miejscu warto zwrócić uwagę na fakt umiejscowienia obok dyskryminacji ze względu na religię dyskryminacji ze względu na orientację seksualną, czy dyskryminacji ze względu na płeć. Te dwie ostatnie formy dyskryminacji stanowią bowiem trzon zarówno całego komponentu, jak i całego programu, i to do nich najczęściej odwołuje się projektodawca.

Kolejnym celem komponentu ustanawia się wspieranie, kontynuowanie i wdrażanie kompleksowych strategii politycznych mających na celu propagowanie równości tzw. płci kulturowych (“gender equality”), wprowadzanie w główny nurt polityki problematyki tzw. aspektu płci i niedyskryminacji (“gender mainstreaming”)”, a także "zwalczanie rasizmu, ksenofobii i wszelkich form nietolerancji, w tym homofobii, bifobii, transfobii i interfobii, a także nietolerancji ze względu na tożsamość płciową, w internecie i poza nim”[15].

Trzeci komponent “Zaangażowanie i udział obywateli” ma promować zaangażowanie obywateli i ich uczestnictwo w demokratycznym życiu Unii, propagować wymiany między obywatelami różnych państw członkowskich, a także podnosić świadomość obywateli na temat wspólnej europejskiej historii[16]. Komponent ten ma również skupiać się na promocji tworzenia sieci i partnerstw miast w celu umożliwienia obywatelom Unii “praktycznego doświadczania bogactwa i różnorodności wspólnego dziedzictwa Unii” oraz w celu “uświadomienia, że są to fundamenty wspólnej przyszłości”[17]. Zgodnie z założeniami projektu komponent “Zaangażowanie i udział obywateli” ma w silnie dążyć do wypracowania wspólnego spojrzenia na kulturę i historię państw europejskich. Jednym z celów komponentu, wpisujących się w to założenie, jest także “wspieranie projektów mających na celu upamiętnianie decydujących wydarzeń z nowożytnej historii Europy, łącznie z przyczynami i skutkami reżimów autorytarnych i totalitarnych”[18].

Zadaniem ostatniego z komponentów – “Daphne” – ma być przede wszystkim zwalczanie przemocy ze względu na tzw. płeć kulturową („gender”), walka z przemocą w rodzinach, a także przeciwdziałanie przemocy wobec tzw. grup zagrożonych. Projekt jako jedną z czterech “zagrożonych grup”, które mają zostać objęte specjalną ochroną, wymienia tzw. osoby LGBTQI[19].

Nakreślone powyżej cele programu stanowią treści o ideologicznym charakterze. Większość z zadań stawianych przed Programem dotyczy kwestii tzw. równości płci kulturowych („gender equality”), uwzględniania aspektu płci (gender mainstreaming) oraz przeciwdziałania przemocy wymierzonej m.in. w tzw. osoby LGBTQI. Zgodnie z projektem rozporządzenia, realizacja celów poszczególnych komponentów stanowi główne kryterium przy kwalifikacji danej organizacji do udziału w Programie. W związku z tym wprowadzenie tak szczegółowych określeń, wskazujących często w bezpośredni sposób na konkretne środowiska (organizacje praw kobiet i organizacje LGBTQI) sprawia, że Program może przybrać w praktyce ekskluzywny charakter.

Związanie finansowania z kryterium realizowania szczegółowo określonych celów w jednoznaczny sposób narusza konstytucyjną zasadę równości wobec prawa[20], stanowi narzędzie promujące działania podważające konstytucyjną ochronę tożsamości małżeństwa[21] oraz promuje postulaty stojące w sprzeczności z konstytucyjną zasadą ochrony życia[22]. Wybiórcze określenie kryteriów wyboru organizacji społecznych ogranicza również funkcjonowanie konstytucyjnych zasad wolności poglądów[23] i pluralizmu politycznego.

17 stycznia 2019 roku Parlament Europejski przyjął kilkadziesiąt poprawek do projektu rozporządzenia. Kilka z przyjętych przez Parlament Europejski poprawek zostało następnie w ramach negocjacji międzyinstytucjonalnych odrzuconych, a niektórym nadano odmienny kształt. W dokumencie zmieniono m.in. kontrowersyjny fragment o konieczności walki z przemocą wobec kobiet w aspekcie zdrowotnym, wyrzucając z punktu 9 wzmiankę o prawach seksualnych i reprodukcyjnych. W tym samym miejscu pozostawiono jednak przyjęty przez PE kontrowersyjny fragment traktujący o potrzebie aktywnego zwalczania szkodliwych stereotypów i norm od najmłodszych lat, a także wszelkich form mowy nienawiści i przemocy w internecie[24]. Do punktu 9 dodano również wzmiankę o tym, że kobiety są najbardziej narażone na przemoc ze względu na płeć zarówno w sferze domowej, jak i publicznej oraz że istotne jest w tym kontekście wspieranie organizacji praw kobiet i innych podmiotów działających w tym obszarze[25]. Natomiast w punkcie 11 do wyliczenia zachowań dyskryminujących i nietolerancyjnych wymagających zwalczania w ramach Programu dodano “bifobię, transfobię, interfobię, a także inne formy nietolerancji oparte o kryterium płci, zarówno  w Internecie jak i poza nim”[26].

W artykule 2 części merytorycznej projektu rozporządzenia poszerzono zakres podmiotowy potencjalnych beneficjentów Programu o “innych interesariuszy (wcześniej jedynie organizacje społeczeństwa obywatelskiego). Zmiana ta w znaczący sposób rozszerza możliwość udziału w Programie.

Projekt rozporządzenia przewiduje możliwość stosowania przez organy koordynujące Program metody zarządzania pośredniego stosowanego dotychczas w Polsce przy tzw. funduszach norweskich[27]. W ramach tej metody finansowanie dokonywane jest za pośrednictwem uznanego za niezależnego przez koordynatora Programu operatora funduszu. Fakt ten wywołuje obawy co do stosowania zasady obiektywizmu oraz równości przy podziale środków przeznaczonych na Program.

W najnowszym projekcie wycofano się natomiast z niebezpiecznego mechanizmu wsparcia na rzecz wartości. Mechanizm ten zakładał, że “w razie gdy w danym państwie członkowskim poważnie i szybko pogarsza się sytuacja w zakresie przestrzegania wartości Unii zapisanych w art. 2 TUE i istnieje ryzyko niewystarczającej ochrony i niedostatecznego propagowania tych wartości”, Komisja może uruchomić tryb przyspieszonego przyjmowania wniosków i przydzielania dotacji[28].

W przyjętym przez Parlament Europejski projekcie wycofano się również z poprawek przewidujących wprowadzenie parytetów płciowych w komisji oceniającej i w grupie konsultowanych ekspertów. Wycofano się także z obowiązku uwzględniania przy ocenie projektu tzw. aspektu płci.

Projekt Parlamentu zakłada przeznaczenie na Program 1 834 mln euro, jednak w wyniku negocjacji międzyinstytucjonalnych tymczasowo zawieszono kwestię budżetu[29]. Przydział środków budżetowych na Program zostanie określony po osiągnięciu ostatecznego porozumienia w sprawie następnego budżetu UE na lata 2021–2027. Negocjacje będą musiały więc zostać przeprowadzone już przez następny Parlament Europejski.

 

Autor: Damian Szulc

 

[1] Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-społecznego i Komitetu Regionów. Nowoczesny budżet dla Unii, która chroni, wspiera i broni. Wieloletnie ramy finansowe na lata 2021-2027, COM(2018) 321 final, s. 12 źródło: https://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:c2bc7dbd-4fc3-11e8-be1d-01aa75ed71a1.0023.02/DOC_1&format=PDF, data dostępu: 23. 04. 2019.

[2] Rezolucja ustawodawcza Parlamentu Europejskiego z dnia 17 kwietnia 2019 r. w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego program „Prawa i Wartości” (COM(2018)0383 – C8-0234/2018 – 2018/0207(COD)) (dalej: Rezolucja ws. ustanowienia programu Prawa i Wartości), źródło: http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?type=TA&reference=P8-TA-2019-0407&language=PL&ring=A8-2018-0468, data dostępu: 23.04.2019.

[3] Wniosek Komisji Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiające program „Prawa i Wartości”, COM(2018) 383 final, punkt. 8, s. 19, źródło: http://ec.europa.eu/transparency/regdoc/rep/1/2018/PL/COM-2018-383-F1-PL-MAIN-PART-1.PDF, data dostępu: 23.04.2019.

[4] P. Świerczyński, Gender w prawodawstwie Unii Europejskiej – szansa czy zagrożenie?, Studia Europejskie, nr 1/2016, s. 36-37.

[5] Rezolucja ws. ustanowienia programu Prawa i Wartości, punkt 8.

[6] Rada Europy definiuje to pojęcie jako „(re)organizację, ulepszanie, rozwój i ewaluację procesów politycznych polegającą na włączaniu perspektywy równości płci do wszystkich polityk na wszystkich poziomach i etapach przez uczestników życia politycznego zaangażowanych w kształtowanie polityki”, szerzej: P. Świerczyński, Gender w prawodawstwie Unii Europejskiej – szansa czy zagrożenie?, Studia Europejskie, nr 1/2016, s. 36-37.

[7] Rezolucja ws. ustanowienia programu Prawa i Wartości, punkt 8.

[8] Tamże, punkt 9.

[9] Rezolucja Rady Europy nr 2036 (2015), Tackling intolerance and discrimination in Europe with a special focus on Christians, http://assembly.coe.int/nw/xml/XRef/Xref-XML2HTML-EN.asp?fileid=21549&lang=en, data dostępu: 23.04.2019.

[10] Rezolucja ws. ustanowienia programu Prawa i Wartości, punkt 9.

[11] A. Wróbel, Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej – Komentarz, Warszawa 2012, s. 744.

[12] Rezolucja ws. ustanowienia programu Prawa i Wartości, punkt 9.

[13] Tamże, art. 2a.

[14] Tamże, art. 3 lit. a.

 

[15] Tamże, art. 3 lit b pkt I-III.

[16] Tamże, art. 4 lit. a.

[17] Tamże, art. 4 lit. ba.

[18] Tamże, art. 4 lit. a.

[19] Tamże, art. 5 lit. a.

[20] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. nr 78, poz. 483), art. 32.

[21] Tamże, art. 18.

[22]Tamże art. 38.

[23] Tamże, art. 54.

[24] Rezolucja ws. ustanowienia programu Prawa i Wartości, punkt 9.

[25] Tamże, punkt 9.

[26] Tamże, punkt 11.

[27] Tamże, art. 8 ust. 1.

[28] Poprawki przyjęte przez Parlament Europejski w dniu 17 stycznia 2019 r. w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego program „Prawa i Wartości” (COM(2018)0383 – C8-0234/2018 – 2018/0207(COD)), poprawka nr 73, źródło: http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+TA+P8-TA-2019-0040+0+DOC+XML+V0//PL, data dostępu: 23.04.2019.

[29] Rezolucja ws. ustanowienia programu Prawa i Wartości, art. 6.

Wolność Sumienia

Analiza zgodności z Konstytucją poprawki nr 12 Senatu do uchwalonej 28 maja 2020 r. przez Sejm ustawy o zmianie ustawy zawodach lekarza i lekarza dentysty oraz niektórych innych ustaw (druk sejmowy nr 447)

Główne tezy: Uchwalona przez Sejm ustawa z dnia 28 maja 2020 r. o zmianie ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty oraz niektórych innych ustaw zmienia redakcję klauzuli sumienia lekarza (art. 39 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty) w taki sposób, aby brzmienie tego przepisu nie budziło już wątpliwości interpretacyjnych i w pełni odzwierciedlało treść normatywną tego przepisu, która obowiązuje od wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 7 października 2015 r. (K 12/14); innymi słowy – ustawa wykonuje sentencję wspomnianego orzeczenia i usuwa niekonstytucyjne ograniczenia wolności sumienia. - Senacka poprawka nr 12 w istocie zakłada dodanie do art. 39 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty ust. 2, nakazującego podmiotom leczniczym (np. szpitalom), w przypadku powstrzymania się przez lekarza od wykonania świadczenia budzącego moralny sprzeciw, wskazanie lekarza lub podmiotu wykonującego działalność leczniczą, który zapewni możliwość wykonania tego świadczenia (tzw. obowiązek informacyjny). - Nałożenie na podmioty lecznicze tzw. obowiązku informacyjnego jest niezgodne z art. 53 ust. 1 Konstytucji, na co wskazują motywy uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 7 października 2015 r. (K 12/14). Trybunał podkreślił, że obowiązek ten nie powinien ciążyć ani na lekarzu, ani na podmiotach leczniczych, ponieważ wolność sumienia chroni nie tylko przed przymusem podjęcia bezpośredniego zamachu na chronione dobro, lecz także przed takim postępowaniem, „które pośrednio prowadzi do nieakceptowalnego etycznie skutku, w szczególności przed przymusem współdziałania w osiąganiu celu niegodziwego”. - Obowiązujący system prawny nie zawiera żadnego mechanizmu, który zezwalałby jednemu podmiotowi leczniczemu na gromadzenie danych o lekarzach niezgłaszających sprzeciwu sumienia wobec konkretnego świadczenia lub o podmiotach wykonujących działalność leczniczą, które z nimi współpracują. Tym samym faktyczna realizacja obowiązku informacyjnego przez podmioty lecznicze jest niezwykle utrudniona, a wręcz niewykonalna, co sprawia, że poprawka nr 12 jest nie tylko niezgodna z konstytucyjnymi gwarancjami wolności sumienia, lecz również budzi poważne zastrzeżenia w świetle zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji), jako nakładająca obowiązek niemożliwy do spełnienia. - Kompleksowym wykonaniem zawartej w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego jasnej tezy o niedopuszczalności wymuszania wykonywania przez podmioty lecznicze świadczeń „wrażliwych moralnie” byłoby ustawowe zagwarantowanie, że mogą one powstrzymywać się od wykonywania określonych świadczeń, w szczególności aborcji. Wprawdzie już na gruncie obowiązującego prawa takie stanowisko jest prezentowane w nauce prawa, ale nigdy nie zastąpi to jednoznacznych przepisów.
Czytaj Więcej

Ochrona życia

Efekty warszawskiego programu dofinansowania procedury in vitro

Rada m. st. Warszawy w 2017 r. przyjęła program dofinansowania procedury sztucznego zapłodnienia in vitro „Stołeczna kampania na rzecz wspierania osób dotkniętych niepłodnością z wykorzystaniem metod zapłodnienia pozaustrojowego w latach 2017 – 2019” (dalej: Program).

Czytaj Więcej

Rodzina i Małżeństwo

Stanowisko Instytutu na rzecz kultury prawnej Ordo Iuris w sprawie listu do marszałków województw

27 maja 2020 r. dwaj przedstawiciele Komisji Europejskiej – Pan Joost Korte, Dyrektor Generalny dyrekcji ds. zatrudnienia, spraw społecznych i włączenia społecznego oraz Pan Marc Lemaître, Dyrektor Generalny dyrekcji ds.

Czytaj Więcej